Xitsonga Novel

XIVONO XA NWE

A ko va vanhu van’wani vo huma eka xibhakabhaka xin’wani kumbe rixaka ro karhi ro huma emisaveni yin’wani yo hambana na leyi mina na n’wina hi hanyaka eka yona, e-e kambe i vanhu ku fana na mina na n’wina. Hi nwile mati lamo tenga eswihlombyeni swa ndhuma, hi anwile vutivi etsheveni ra mafi yo tenga. Hi hlotile vutivi enhoveni leyi nga tlhuma hi khwati leri nga andlala vutivi ri rindza vahloti vo vindzuka ku fana na mina na n’wina.

Namuntlha tlharhi na xintlhangu hi tamerile hi mandla, hi hlomile ku ringana ku lwa nyimpi ya misava leyi. Hi lulamile ku komba misava leswaku hi hina vomani va ka mani-ina ku huma evuhlongeni bya hina vinyi….! Misava yona hi yoxe yi hi vona tani hi mahlonga, lava va mihlovo wo hambana na hina va hi vona tanihi foxolo yo tirha, xana hina hi hexe hi ti vona hi ri yini? Ndza tshemba a ndzi se chochovela ngopfu emakhwatini ya miehleketo ya n’wina, Hlulani a tlakula nghilazi a minya ximinya xa byalwa bya xilungu-John Walker, xi titimeta miehleketo leyi nga ku kalumeni bya mati lama nga exitikweni.

Xana leswi swi hlangana kwihi na hina, hinkokwalaho ka yini ku va hina? Hi fela ku landza minkondzo ya tinhenha ta vantshwa va lembe ra 1976? Milorho na ku navela ka vantshwa va matimu lama nga tsariwa eka tibuku ta misava, hi tirhe hi matimba ku vona leswaku ya humelela hi ku dyondza xikolo, namuntlha hi tamele ti Degree leti nga dyiwa hi mahele na makondlo. Vantshwa lava nga landzela mina na n’wina hi lavaya va nga exitarateni namuntlha, va yimisa voko leri nga fumbarhela xibakela, kuri rona tlharhi ri roxe va nga hloma hi rona, veri # FEES MUST FALL, va lwela dyondzo ya mahala, hambi va ta yi endla yini, a va vutisi mina na n’wina. Ku vula Sagwadi a langute Hlulani hi tihlo leri nge hlamula phela, leswi a ri munhu wa nhlonge yo tshwuka loko a ku languta hi mahlo ya kwe lamo basa xigambhoko, a wo hambi yi huma kwihi ntsumi leyi.

Ku pfumaleka ka mintirho laha tikweni ku le henhla swinene, kwalomu ka 24.30%, xana leswi swi vula yini eka mina na wena, kambe ku nga ri mina na wena ntsena, tiko hinkwaro na misava hinkwayo hi ku angarhela. Mina na wena hi fanele ku rhwala vutihlamuleri byo hloma hi huma hi ya lwa nyimpi, hi lwa nyimpi leyinene, xana hi ta ku hi yimele mani leswi mfumo ku nga hina. Tolo swiphopha mberha swi lwile nyimpi leyinene, sweswi i nkarhi wa hina ku teka matlharhi hi ya lwa, hi landza marito ya nhenha ya Afrika loko yi ku Aluta Continua, a nga vuli nyimpi yo halata ngati, e-e, a vula nyimpi yo lwa na ndlala, vusweti, dyondzo na ekhonomi. Hi ku komisa leyi a ko va mianakanyo ntsena kambe i xivono, xivono xa Afrika-Dzonga lowu ntshwa! tiko ro pfumala ndlala na vusweti, Kanana wa namuntlha laha vana va Afrika va nga ta dya kona mana na switsatsatsa. Hlulani a tlakula mahlo a languta Sagwadi na vona a kuri ri ndlela yo vutisa leswaku wa ndzi twa ke? Ina jaha ro leha ra ntima wa vona, jaha ro fanela hi ku hleka.

Hlulani, Hlulani….Hlu…yingisa mina, u ndzi twa u ndzi twisisa, a swi bihangi ku lorha kambe leswi nga biha i ku tama munhu a ha hanya vutomi bya norho na loko a phaphamile. Languta tintiho ta wena exandleni, ta ringani, amukela leswi mina na wena hi nga phamela hi xikwembu, mina na wena hi nge hundzuluxi swilo na matshamelo ya swona. Xana hina hi vomani hi nga hundzuluxa xiyimo xa tiko, sweswo swi tsandza na mfumo wa hina. A swi bihangi ku navela swilo swa kahle, kambe lexi swi nga biha i ku lava ku rhwala swiphitlo swa misava leyi. A hi xihundla leswaku ekhonomi ya tiko ra hina ya tsekatseka, a hi kahle eka mahungu va ha ku hlaya leswaku yi ta kula hi o%, xana mina na wena hi nga endla yini? hi yini? hi ri xirho muni eka huku? Ku vula Sagwadi hi tlakusa voko ra xinene a lungisa misisi leyi se a pfarile na tihlo!, misisi leyi nga totiwa mafurha ya xilungu yi ku kupukupu!

Tiko ra hina ri lava switshuxo swi ntshwa! ri lava vantshwa va xivono, hi yona ndlela yo olova yo ya emahlweni. Nyimpi leyi ku hava laha hi nga ta yi chavela kona, hi hina hi nga langutana na yona, ho fanela ku lwa, handle ka swona vana na vantukulu va hina va ta sapatela hambi ya ri masirha ya hina, va vutisa swivutiso vafi na vabori, va hi fularhela ku fana na hina hi nga ta va hi fularhele vumundzuku bya vona. Nyimpi leyi a hi lweli hina ntsena, hi lwela vana na vantukulu va hina, hi lwela na rixaka leri nga ta landzela. Namuntlha swi languteka swi ri norho lowu nga ta helela emaxukeni, swi ta eka hina tani hi xivumbeko xa mihahamo ku nga nkelunkelu wa vusiku byo pfumela vurhongo byo rhula. A tlakula nghilazi a minta minkolo mimbirhi, swi ku veka ehansi nghilazi swi ala, kasi torha ra tlanga? Ku fika sweswi ndzi na ntshembo wa leswaku hi swin’we, hi hlaya pheji yin’we, hi famba hi goza rin’we. Ndza swi tiva leswaku eka nkarhi wa sweswi a hi yelana hi swikolo swa miehleketo.

Kambe ndzi na ku tshemba leswaku hi ta hanya swin’we eka tiko leri ra milorho, hi hina hi nga hlawuleriwa ku tsala matimu ya ntshwa. Hina wa hina ntirho i ku yisa emahlweni ximhandzeni lexi hi nga siyeriwa hi vamakwerhu loko va pfula tinyangwa ta dyondzo. Hi rixaka leri nga rhandziwa, va tele lava nga nyikela hi vutomi bya vona leswaku mina na wena hi kuma ntshuxeko lowu namuntlha hi ngo khida exidziveni xa wona, kambe a hi fanelangi hi nwela exidziveni lexi, e-e, vutihlamuleri byi le mavokweni ya hina, tiko sweswi ri veke ku tshemba ka rona eka hina. Xana hinkokwalaho ka yini hi langutela leswaku mfumo hi wona wu nga ta hundzuluxa swilo ke? Hi nga hluriwi hi nga se lwa……..!!! Hlulani, Hlulani, Hlulani….Hlu…..!! vanhu va pfuka loko va etlele ka! Vurhongo muni onge byo va vurhongo bya nhuntla. Ku huwulela mana wa kwe, na vona a gongodzile ku kondza tintiho ti kombela ku khomeriwa……!!Yesssss!! a ndzo lorha…….!!

NGUVA YI PFARIWA

HI Shaddy Mavasa