Vutsari Bya Tibuku Hi Xitsonga

Namuntlha ndzi rhandza leswaku hi bula hi vutsari bya tibuku ta Xitsonga, ndzi ta mihlahlela nhloko ya nyimpfu n’wina va ka hina. Ndzi ta hluva ximphongo lexi nga lo viku na magwada, ndzi sweka ndzi phamela va ka maboxa ndleve. Xo sungula ndzi rhandza ku boxa leswaku matsalwa ya na nkoka swinene eka rixaka rin’wana na rin’wana leri nga kona laha ehansi ka dyambu. Joseph Chavalala wo huma eka Giyani le ka Ngove u hlamusela nyiko ya vutsari tani hi phamelo wa nkava na rhumbu-n’wina ke? Nyiko ya vutsari i nyiko yo hlawuleka swinene yi tlhela yi kala, ku thumba nyiko leyi swi lava vuxiyaxiya lebyikulu swinene, naswona yi lava ku hlayisiwa.

Tani hi leswi ndzi nga un’wani wa vatsari wa matsalwa ndzi ta rhandza leswaku hi xiyaxiya matsalelo lamanene ya tsalwa leri vuriwaka novhele. Mhaka ya vutsari bya tibuku yi anamile swinene, hinkokwalaho ndzi ta hlawula leswi landzelaku leswaku hi bula hiswona, ku nga: 1. Kungu. 2. Mpaluxo.3. Mpfilungano. 4. Makholo. 5. Xintshuxo. Leswi hi swin’wana leswi nga na nkoka swinene loko swi fika eka matsalelo lamanene ya buku. Kungu ku vuriwa vutshila lebyi mutsari a byi tirhiseke ku longoloxa timhaka ta yena kumbe xitori. Mpaluxo hi laha ku paluxiwaka masungulo ya timhaka hi tlhelo ra swimunhuhatwa na mbangu laha xitori xi humulelaku kona, laha hi kona muhlayi a kumaku ku twisisa xitori kona.

Mpfilungano hi laha xitori xi sungulaka kona, ivi xi pfilunganya ku va na mpfilumpfilu lowu vangaka ntlimbo eka ximunhuhatwankulu leswaku leswi xi navelaku swi endla swi nga olovi. Makholo ku vuriwa laha xitori xi fikaku eka nkayankayo wale henhla laha ximunhuhatwa xa kona xi bohekaku ku endla xintshuxo xa ntlimbo lowu xi nga na wona. Xintshuxo i ndlela leyi xirhanganyo xi herisiwaku hi yona. Xintshuxo xi fanele xi va lexi xurhisaka. Lawa hi wona matsalelo lamanene ya buku. Un’wani wa swiphopha mberha u kale a vula leswaku matsalwa ya Xitsonga ya kala ku fana na mati ya mananga, xana leswi ku nga va ntiyiso ke? xana nyiko ya vutsari yi lo kuva eka rixaka ra ka hina ku kota tintoma ke?

Hi ku komisa ndzi nga vula leswaku vatsari va tibuku ta Xitsonga i matutu vana va tavasi, kambe xirhanganyo i ndlela yo kandziyisa. Ndzi rhandza ku boxa mhaka yin’wana ya nkoka, leyi vo tala va tihluvaku voya va ti vutisa leswaku xana loko mutsari a tsala swi suka kwihi? emilorhweni kumbe ku swi vona hi mahlo? Hi komisa ndzi nga vula leswaku a hi minkarhi hinkwayo laha mutsari a tsalaku hi leswi a nga swi vona kumbe ku swi twa, kambe nkarhi un’wani i xivono xa Mutsari.

HI SHADDY MAVASA